6533b7d1fe1ef96bd125d9bc

RESEARCH PRODUCT

Obowiązki i prawa szeregowców autoramentu cudzoziemskiego Armii Koronnej i Litewskiej w świetle artykułów wojskowych (wojennych) oraz regulaminów z lat 1717-1764

subject

description

W pierwszych dwóch dekadach XVIII w. dokonał się proces modernizacji wojskowości polsko-litewskiej. Przede wszystkim unowocześniono wyposażenie oddziałów dragonii i piechoty wprowadzając do uzbrojenia karabiny skałkowe (flint lock), wzorowane na armii saskiej pałasze i szpady, jednolite sorty mundurów, a także sprzęt „obozowy”. Ustanowiono także nowe schematy organizacyjne regimentów piechoty. Działania modernizacyjne zakończono wkrótce po 1717 r., choć nie wprowadzono wszystkich koniecznych i częściowo zapowiedzianych w uchwałach sejmu niemego zmian. Wśród zarzuconych zamierzeń reformatorskich znalazły się kwestie prawno-organizacyjne i prawne, niezwykle istotne do prawidłowego funkcjonowania wojska. W konsekwencji głównym wykładniami prawa wojskowego regulującego obowiązki i prawa żołnierzy, tak zwanego autoramentu cudzoziemskiego były Artykuły hetmańskie z 1609 r. oraz królewskie artykuły wojenne z 1698, 1738 i 1749 r., ustanowione przez Augusta II i Augusta III. Z tymi ostatnimi zapoznawani mieli być wszyscy rekruci w trakcie wstępnego przeszkolenia, po którym składali przysięgę zobowiązującą ich do wierności królowi i Rzeczypospolitej. Artykuły wojenne zobowiązywały żołnierzy także do: życia zgodnie z zasadami wiary chrześcijańskiej; posłuszeństwa królowi oraz wszystkim dowódcom wojskowym i sumiennego wypełniania ich rozkazów; sumiennego wypełniania obowiązków służbowych, zwłaszcza w trakcie pełnienie warty oraz w okresie wojny; troski o wyposażenie wojskowe; skromnego zachowywania się w miejscu stacjonowania i kwaterowania. Regulowały zasady zawierania małżeństw, które były możliwe tylko po uzyskaniu zgody dowódców. Surowo zakazywały wszczynania buntów, bójek pomiędzy żołnierzami, pojedynków, wyrządzania krzywdy ludności cywilnej, dopuszczania się czynów kryminalnych, tchórzostwa i dezercji w obliczu nieprzyjaciela, szpiegowania na rzecz nieprzyjaciela, niszczenia obiektów użyteczności publicznej oraz młynów, pługów i pieców piekarskich na terytorium własnego państwa, jak i w krajach nieprzyjacielskich. Niewypełnienia powinności żołnierskich spotykało surowe kary: od finansowych przez cielesne, osadzenie w wiezieniu z obowiązkiem ciężkiej pracy fizycznej aż po utratę życia. Przepisy zawarte w artykułach wojskowych hetmańskie i królewskie powtórzone zostały we wszystkich regulaminach opracowanych w latach 1717-1775 czy to dla całych formacji sił zbrojnych, czy poszczególnych regimentów.