6533b7d5fe1ef96bd1265418

RESEARCH PRODUCT

Ceremoniał za panowania dwóch pierwszych królów elekcyjnych doby pojagiellońskiej w świetle relacji rodzimych i cudzoziemskich

subject

description

W II poł. XVI w. drogi ustrojowe państw Europy zachodniej i Rzeczypospolitej zaczęły się coraz wyraźniej różnicować. W sprzyjających okoliczności mogło to budzić wzajemne zaciekawienie, którego owocem są zachowane do dzisiaj relacje podróżników i dyplomatów. Wymiana spostrzeżeń w czasach, w których umysł polskiego szlachcica nie był jeszcze zdominowany przez ksenofobię, ujawnia w równej mierze aprobatę, jak chłodny dystans, a niekiedy niechęć. Zestawienie rodzimych refleksji z wnioskami płynącymi z cudzoziemskich podróży do Polski w drugiej połowie XVI w. wzbogaca naszą wiedzę na temat wizerunku Rzeczypospolitej w czasach jej świetności. Jak zauważył Mirosław Sadowski, okres panowania pierwszych królów elekcyjnych nadal określa się mianem epoki odrodzenia, co również skłoniło go do rozważań nad obrazem Rzeczypospolitej w oczach cudzoziemców tej doby. Przekształcanie się ustroju polsko-litewskiego państwa po śmierci Zygmunta II Augusta skłania jednak do skoncentrowania uwagi na problematyce związanej z ceremoniałem doby pierwszych dwóch wolnych elekcji, które stały się obiektem żywego zainteresowania ze strony Francji i Siedmiogrodu. Różnicowanie się ustrojów monarchii europejskich w tym jakże twórczym czasie jest tu dodatkową zachętą. W relacjach rodzimych i cudzoziemskich zwykle brakuje szczegółów związanych z uroczystymi ceremoniami. Zadecydowało o tym kilka powodów, a wśród nich podobieństwa ceremoniałów, pozwalające uniknąć ich szczegółowego opisywania. Autorzy skupiali zatem swoja uwagę na ogólnym opisie, z uwypukleniem różnic oraz opisaniem czołowych osobistości biorących udział w uroczystości. Pomimo dbałości o wystawność ceremonialnych uroczystości, w polskich warunkach trudno było wytworzyć rozbudowane ich formy pojawiające się w dojrzałych monarchiach absolutnych dysponujących dużym autorytetem monarszym wspartym na dziedziczności tronu, skomplikowanym organizmem dworskim, stosownym aparatem biurokratycznym, a także rozbudowanym systemem finansowym. Ceremoniały mogły podlegać politycznym kompromisom, ale ceremonialne odstępstwa były wykorzystywane jako środek dyplomatycznej prowokacji, uniku lub nacisku. Polski ceremoniał dyplomatyczny nie był ujęty w ramy regulaminu, jak miało to miejsce np. we Francji, więc czasem dochodziło do kontrowersji przy jego stosowaniu.