6533b859fe1ef96bd12b7a57

RESEARCH PRODUCT

Bene ordinata et eleganter picta. Kościół św. Jerzego w Gliwicach-Ostropie (1667-1719-2019). Monografia wydana z okazji 350. rocznicy budowy kościoła oraz 300. rocznicy jego poświęcenia

subject

description

Wieloautorska monografia, pod naukową redakcją ks. Piotra Góreckiego, powstała z okazji 350. rocznicy budowy murowano-drewnianego kościoła pw. św. Jerzego w Gliwicach-Ostropie oraz 300. rocznicy jego poświęcenia. Pod koniec prowadzonego przez ponad 10 lat kapitalnego remontu zdecydowano się, aby pozostawić trwały ślad nie tylko w strukturze zabytkowej odrestaurowanej budowli, ale także aby opublikować monografię książkową, zbierającą w jedną całość dotychczasową wiedzę o tym zabytkowym kościele: jego przeszłości i aktualnym stanie, jego historycznej konstrukcji i przechowywanej w nim lub też w Muzeum Diecezjalnym w Opolu zabytkowej substancji. Do napisania poszczególnych rozdziałów zaproszono: historyków sztuki, duszpasterzy, archiwistów oraz pracowników uczelni technicznych, którzy w minionych latach wykonali wiele badań i ekspertyz w starym kościele. Tytuł monografii został zaczerpnięty z protokołów wizytacji kanonicznych, jakie dla kościoła w Ostropie sporządził ks. Marcin Teofil Stephetius w 1687 i 1697 r. To on na kartach swoich wizytacji dwukrotnie określił świątynię jako „dobrze urządzoną i właściwie – wręcz elegancko – wymalowaną” (bene ordinata et eleganter picta). Monografię otwiera rozdział wprowadzający ks. Michała Wilnera, w którym – w sposób wnikliwy – opisał on wielki remont kościoła, przeprowadzony w latach 2008–2017. W części właściwej książkę podzielono na dalszych sześć rozdziałów. Po zarysowaniu dziejów parafii w Ostropie do 1927 r., Anna Szadkowska OV – diecezjalna konserwator zabytków – przedstawiła sylwetkę patrona kościoła – św. Jerzego, opisując historię jego życia i męczeńskiej śmierci oraz kult, jakim cieszył się on w minionych wiekach. Aleksander Konieczny z Torunia i Michał Marchacz z Politechniki Śląskiej opisali świątynię od strony jej walorów technicznych. Dzięki przeprowadzonym badaniom udało się wykazać nie tyle czas rozbudowy obecnego kościoła o drewnianą nawę i murowane prezbiterium (bo sprawa ta była znana z dokumentów), co ustalono wiek powstania kiedyś wolno stojącej wieży kościoła, datowanej na ok. 1544 r. Oznacza to, że rozbudowa drewnianej części kościoła nie dotyczyła wieży, którą być może tylko oszalowano (pokryto gontem). Michał Marchacz zaprezentował inne wyniki badań, jakie przeprowadzono we wnętrzu kościoła, a które związane są z przebiegiem zmian wilgotności względnej i temperatury oraz badań pogłosowości. Odniósł się także do wyników badań georadarowych przeprowadzonych w kościele. W taki sposób udowodniono, że obecna świątynia nie jest pierwszą budowlą wzniesioną w tymże miejscu. W kolejnych dwóch rozdziałach opisano wnętrze świątyni pod kątem znajdujących się w niej ołtarzy i malowideł. Opis zrekonstruowanego ołtarza głównego jest dziełem Jerzego Gorzelika z Uniwersytetu Śląskiego, zaś opis malowideł, znajdujących się szczególnie na północnej i wschodniej ścianie drewnianej nawy kościoła, to żmudna praca Antoniny Żaby z Politechniki Śląskiej, która pokusiła się o utworzenie pewnego programu malarskiego, jakim kierował się na podstawie ówczesnych źródeł ikonograficznych ostropski malarz. W trakcie pisania monografii zrodził się pomysł stworzenia większego aneksu, który byłby swoistego rodzaju uzupełnieniem poruszanych w książce zagadnień. Marcin Morawiec z gdańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, a do niedawna pracownik gliwickiego oddziału Archiwum Państwowego w Katowicach, sporządził obszerną kwerendę źródeł do dziejów Ostropy, odnajdując dokumentację zdeponowaną w trzech archiwach państwowych i w jednym archiwum kościelnym (w sumie zaprezentował aż 119 jednostek katalogowych). Pokuszono się także o sporządzenie polskiego tłumaczenia protokołów wizytacyjnych z XVII i XVIII w., do których autorzy chętnie odwoływali się w poszczególnych rozdziałach. W krótkim tekście ks. Piotra Pawła Maniurki z Uniwersytetu Opolskiego zaprezentowano zabytki ze starego kościoła, znajdujące się obecnie w zbiorach Muzeum Diecezjalnego w Opolu. Całość monografii uzupełniona została krótkimi streszczeniami, obszerną bibliografię, ilustracjami, tabelami i wykresami, które z pewnością ułatwią lekturę. 24 kwietnia 2019 r., podczas gali z okazji Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków, wyłoniono laureatów ogólnopolskiego konkursu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek Zadbany 2019”. Celem konkursu jest promocja opieki nad zabytkami poprzez propagowanie najlepszych wzorów konserwacji, utrzymania i zagospodarowania zabytków. Procedurę konkursową prowadzi Narodowy Instytut Dziedzictwa. W tegorocznej edycji konkursu jury przyznało 7 nagród i 14 wyróżnień w sześciu kategoriach. Nagrodę w kategorii specjalnej „F”: „za właściwe użytkowanie i stałą opiekę nad zabytkiem” otrzymał właśnie kościół św. Jerzego w Gliwicach-Ostropie! Ludziom dobrej woli, którzy wielokrotnie i bez jakiegokolwiek wynagrodzenia poświęcali swój czas i umiejętności, by uratować cenny zabytek, dedykowana jest ta książka.