6533b7d8fe1ef96bd126b082

RESEARCH PRODUCT

Nazwy skrzypu 'Equisetum' w dialekcie śląskim

subject

description

Na Śląsku, podobnie jak w innych regionach Polski, odnotowujemy sporą liczbę nazw nazywających skrzyp ‘Equisetum’. Według danych Atlasu językowego Śląska A. Zaręby nazwy skrzypu układają się w dość przejrzyste strefy geograficzne. Na północ od izoleksy Chocianowice (pow. kluczborski) i Stare Budkowice (pow. opolski) występują warianty leksemu kostka. Na Śląsku środkowym, po Chełm Śląski (pow. tyski), Bełk (pow. rybnicki), Rogów (pow. wodzisławski) spotykamy przęckę. Zaś poniżej tej linii, na Śląsku południowym, mamy strefę mieszaną z wariantami nazw kocur, chwost i kocycoł. Opis materiałów zgromadzonych w kartotece Słownika gwar śląskich uzupełnia ten obraz. Analiza pokazuje powiązania północnego Śląska z gwarami wielkopolskimi (kostka), zaś Śląska środkowego z gwarami małopolskimi (przęcka). Mniej przejrzysta historycznie jest sytuacja na południowym Śląsku, gdzie leksemy chwost, kocur, kocycoł najprawdopodobniej wyparły pierwotną przęckę, oddzielając środkowy Śląsk i Małopolskę od zasięgu południowosłowiańskich wariantów przęślicy. Z historycznego punktu widzenia interesująca jest obecność na Śląsku nazw z podstawą chrząstka i kudły. Ta ostatnia grupa, tj. kudława, kudławka, kudłocha, może być uważana za śląską innowację. Na odrębną uwagę zasługują leksemy izolowane, jak kądzioł, maczyniec, sośniczka. Leksemem ekspansywnym jest z pewnością ogólnopolski skrzyp.